Zelfexploratie is een kernbegrip binnen de clientgerichte, experientiele psychotherapie. In een notendop betekent het dat zowel therapeut als client open staan voor de innerlijke beleving van de client en deze onvoorwaardelijk positief tegemoet treden. De erkenning die de client hiermee krijgt van de therapeut biedt kansen op de verdere ontwikkeling van de eigen identiteit. De relatie met de ander speelt hierin een cruciale rol. Mens worden, zichzelf worden kan in de veilige nabijheid van de ander. Positieve waardering, bevestiging en begrip zullen angsten laten afnemen en aandacht voor het (be)leven bevorderen. De therapeut zal indien oprecht en onvoorwaardelijk accepterend aanwezig het ervaringsproces bij de client (weer) opgang brengen.

Deze basis van psychotherapie staat dichtbij mentaliseren bevorderen. Mentaliseren is omgaan met zichzelf en de ander op een reflectieve wijze. Het is het zelf en de ander leren zien als wezens met een binnenwereld gevuld met gedachten, gevoelens, wensen, fantasieen, behoeften en intenties. Schijnbaar onnavolgbaar gedrag zien als aangestuurd door achterliggende emoties maakt datzelfde gedrag begrijpelijk. We kunnen het gedrag van de ander beter plaatsen, waardoor het omgaan met elkaar beter afgestemd kan worden. Ook kunnen we ons gedrag beter begrijpen als we er over reflecteren.

Mentaliseren wordt ontwikkeld in kindertijd en zal nooit een definitieve vorm krijgen omdat het een doorgaand proces is dat beĆ£nvloed wordt door ervaringen in het leven.

In de kindertijd leren we afgestemd te raken op elkaar. In een veilige gehechtheidrelatie kan het kind welke gevoelens en sensaties het ervaart, hoe die te verwoorden en delen met de ander. En het leert tevens dat de ander niet samenvalt met het kind, niet dezelfde gevoelens en gedachten heeft. De ander is anders, heeft van het kind losstaande gevoelens, gedachten. Dit wordt geleerd als de gehechtheidfiguur beschikbaar is, sensitief op het kind reageert en open communiceert over de binnenwereld met het kind. Echter de relatie is een wisselwerking: ook de ouder is aanwezig als persoon en het kind roept bij de ouder gevoelens op. Juist in de wisselwerking, in de relatie worden beelden gevormd van het zelf en van de ander.
Mentaliseren is essentieel in interactioneel opzicht. Maar het bepaalt ook de ik sterkte van een mens in grote mate. Hoe een kind leert omgaan met emoties van zichzelf en de ander, hoe het leert omgaan met normen en waarden en welke ruimte daarin is om in vrijheid eigenheid, autonomie en verantwoordelijkheid te ontwikkelen is belangrijk in verdere sociale ontwikkeling, in het vermogen tot aanpassing en betekenisvol leven met anderen.
Binnen de psychotherapie is het wellicht een kernonderdeel, dat vaak door de therapeut verondersteld wordt aanwezig te zijn. De vanzelfsprekende gerichtheid van de belevingsgerichte therapeut op reflectie kan een gebrek aan mentalisatie verhullen. Het lijkt wel haast ondenkbaar dat een ander mens geen belangstelling heeft voor een binnenwereld van zichzelf en de ander; bijna onmogelijk dat gedrag meteen volgt op gedrag zonder een moment van overdenking over mogelijke intenties, emoties die een rol spelen. En toch weten we inmiddels dat met name bij mensen die kampen met persoonlijkheidsproblemen dit vaak het geval is: een gebrek aan mentaliseren zorgt voor toenemende problemen binnen relaties en in het sociaal en beroepsmatig functioneren. Het beeld van zichzelf en de ander is verstoord geraakt, de afstemming lukt niet en aanpassing is teveel of bijna niet aanwezig. Bij deze doelgroep is het leren mentaliseren in de experientiele psychotherapie een belangrijke voorwaarde. Wanner iemand de eigen gevoelens niet (h)erkent, niet ziet dat er iets in de ander omgaat, is een relatie tot mislukken gedoemd. En eventueel , vaak rationeel, inzicht verandert hier niets aan, want het is niet doorvoeld en wezenlijk begrepen.
Nu de indicatie voor psychotherapie gesteld wordt bij een bredere doelgroep, met name ook bij clienten die voorheen wegens gebrek aan introspectief vermogen niet in aanmerking kwamen voor inzichtgevende psychotherapie, is mentalsieren leren en bevorderen een gereedschap dat binnen de clientgerichte psychotherapie bij persoonlijkheidsproblematiek onontbeerlijk.

Als u wilt weten waar u een opleiding of cursus kunt volgen, kunt u mailen naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.